Về làng Xuân La khám phá nghề làm tò he truyền thống

Là người Hà Nội hoặc từng thăm hoặc ở Hà Nội, chắc hẳn sẽ có lúc bắt gặp nhiều bác có tuổi rất hiền lành ngồi vo  những khối chất dẻo thành nhiều hình rất thù dễ thương, gắn liền  tuổi thơ của từng người.

Tò he, thứ đồ chơi quen thuộc năm nào thôi thúc chính tôi tìm đến cội nguồn– làng tò he Xuân La 

Sinh ra ,lớn lên tại Hà Nội, tò he gắn tâm trí tôi từ  ngày mẫu giáo,  tới tận hết cấp 2. Khi đó, ra khỏi cổng trường là bắt gặp các  bác  hiền lành bên xe đạp cũ, chở phía sau  cái hòm nhỏ  đục lỗ trên bề mặt, trên đó là  chiếc que gắn nhiều hình như: con rồng hay bông hoa hồng, cả Tôn Ngộ Không, Goku , Doraemon làm bằng thứ mềm mềm thơm thơm.

tò he xuân la

Tò he chỉ làm duy nhất ở làng Xuân La, ngôi làng  huyện Phú Xuyên nổi tiếng với  làng nghề lâu đời. Trò chơi dân gian đó trước kia có thể ăn được, do bột nặn  tạo ra từ gạo nếp và tẻ  pha chế theo công thức. Ngày trước, tò he  được gọi là bánh chim cò,  sản phẩm nặn  người dân làng tò he Xuân La lúc ấy chỉ  có chim hay cò được mang đến  hội làng. Rồi sau đó khi  chiếc bánh được gắn thêm  chiếc còi và khi thổi phát  tiếng “tò te tí te”, thì cái tên “tò he” mới ra đời – theo một cách đọc chệch đi.

tò he xuân la

Tôi ghé thăm nhà NSUT Nguyễn Văn Thành – 1 trong 2 nghệ nhân ưu tú  công nhận của làng. Dù khá trẻ nhưng anh Thành  là chủ nhiệm của câu lạc bộ tò he  được chính anh khởi xướng ở làng. Ngồi trò chuyện, tôi  biết anh Thành  tiếp xúc với tò he từ năm  3 tuổi. Trong  năm tháng sinh viên  Hà Nội, anh còn tận dụng thời gian trống đi bán tò he tại  công viên, và cổng trường, như  cách duy trì nghề truyền thống   làng. Anh Thành kể, muốn trở thành  người nặn tò he giỏi, ngoài khéo léo là 1 chuyện, quan trọng cần có trí tưởng tượng.

tò he xuân la
Nghệ nhân Nguyễn Văn Thành bên những con tò he.

Rồi anh xếp dụng cụ ra biểu diễn một vài đường cơ bản. Bột nặn tò he bây giờ đã khác nhiều  với trước đây, khi màu  dùng là phẩm màu, thay vì các màu tự nhiên  từ nghệ (màu vàng), hay tro củi (màu đen), và rau dền (màu đỏ). Bàn tay người nghệ nhân sẽ nắm từng nhúm bột, vừa vê – kéo vô cùng điêu luyện. Chỉ 1 thoáng sau, hoàn thành tác phẩm chú lợn ôm bó hoa hồng, rồi một loáng sau nữa là một chú gà trống đang khoe sắc.

tò he xuân la
Bột nặn khi được làm mềm.
tò he xuân la
Chỉnh sửa hình bằng lược nhỏ.
tò he xuân la
Chú heo nhỏ ôm bó hoa đáng yêu.
tò he xuân la

Anh kể, người chưa biết gì phải học 3 tháng để có thể tạo ra sản phẩm đầu tiên, nhưng với  người có năng khiếu óc tưởng tượng tốt, thì cần 1 tuần là “xuất chuồng” sản phẩm mang đi bán. Một con tò he hiện tại bán với giá 15.000 VND ~ 20.000 VND. Nếu có dịp đi phố đi bộ Hồ Gươm vào dịp cuối tuần, bạn sẽ thấy gian hàng tò he. Hầu hết  họ cũng là người ở làng Xuân La.

Một vài lưu ý

  • Di chuyển: Làng tò he Xuân La nằm xã Phượng Dục,  Phú Xuyên, nơi nay cách trung tâm Hà Nội hơn 30 km. Nếu đi xe máy,  bạn đi thẳng quốc lộ 1A. Đến huyện Phú Xuyên hỏi đường tới làng Xuân La  được chỉ tận tình. Nếu đi xe bus,  bạn bắt xe 06E từ bến xe Giáp Bát > Phú Túc (Phú Xuyên), xuống ởngay đối diện cột mốc km 5 – tỉnh lộ 429 rồi bắt xe ôm 4 km vào làng.
  • Làng có câu lạc bộ tò he, đc họp chừng 3 tháng / lần, tuy nhiên lịch họp sẽ không cố định và chỉ  thành viên  CLB mới được thông báo. Nếu đến làng đúng dịp,  có thể tham gia cuộc họp và xem  nghệ nhân trình diễn.
  • Nếu có ý định  tham quan làng tò he Xuân La, các bạn  liên hệ trước với  nghệ nhân bởi tò he ko được sản xuất  kiểu đại trà. Các bạn có thể tới nhà của  nghệ nhân Nguyễn Văn Thành (SĐT: 0168 249 0416), Nguyễn Văn Định (SĐT: 0912 683 006)  Chu Tiến Công (hỏi thăm nhà ông Gảy  tò he). 

Nếu như  sản phẩm tò he trước kia  là chim cò lợn gà, thì  giới trẻ chạy theo nhiều hình tượng phong phú  , đòi hỏi  nghệ nhân  phải liên tục cập nhật nhằm đáp ứng thị trường. Bên cạnh  ,  người nghệ nhân  làng tò he Xuân La  dần trở thành  người biểu diễn nghệ thuật làm công tác giảng dạy, thay vì phải hàng ngày  lóc cóc trên  chiếc xe đạp cũ, đèo  thùng gỗ nhỏ phía sau. Âu đó  là  sự phát triển đáng mừng nghề truyền thống  địa phương.

Về làng Xuân La khám phá nghề làm tò he truyền thống
5 (100%) 3 votes
Share: